Hóa Chất Vĩnh Cửu (Pfas), Mối Nguy Đến Sức Khỏe Con Người

1. Hóa chất vĩnh cửu (PFAS) là gì?

PFAS (Per- and Polyfluoroalkyl Substances) là nhóm hơn 10.000 hợp chất tổng hợp có liên kết C–F (carbon–fluorine) rất bền vững. Được gọi là “hóa chất vĩnh cửu” (forever chemicals) vì chúng không phân hủy sinh học trong môi trường và có thể tồn tại hàng chục, thậm chí hàng trăm năm. PFAS được ứng dụng rộng rãi từ thập niên 1950 trong các sản phẩm như: chống dính (Teflon), chống thấm (bao bì giấy, hộp thức ăn nhanh), tạo bọt chữa cháy, mỹ phẩm, sơn, dệt may, thảm, và đặc biệt là trong bao bì thực phẩm. Theo ước tính của EU có khoảng từ 186.000 đến 340.000 tấn PFAS được đưa ra thị trường vào năm 2020, và – ước tính sử dụng trung bình tại châu Âu là 27 triệu tấn, dẫn đến phát thải khoảng 4,7 triệu tấn trong quá trình sản xuất các sản phẩm chứa PFAS trong khoảng thời gian 30 năm (2025 – 2055) [1].

2. Con đường từ thực phẩm vào cơ thể

PFAS có thể xâm nhập vào thực phẩm qua nhiều cách:

Bao bì thực phẩm : giấy gói chống thấm dầu mỡ, hộp đựng pizza, túi bỏng ngô vi sóng.

Đồ dùng nấu ăn chống dính : chảo Teflon cũ hoặc bị trầy xước.

Nước và đất bị ô nhiễm : cây trồng, thủy sản, động vật hấp thụ và đi vào chuỗi thực phẩm.

Chất phụ gia gián tiếp : PFAS có thể ngấm vào thực phẩm trong quá trình sản xuất, bảo quản

3. Ảnh hưởng đến sức khỏe con người

Nhiều nghiên cứu dịch tễ và độc chất học cho thấy PFAS có thể gây [2], [3], [4]:

Rối loạn chuyển hóa và nội tiết : ảnh hưởng hormone tuyến giáp, estrogen, testosterone.

Tăng nguy cơ tim mạch : cholesterol cao, xơ vữa động mạch.

Ảnh hưởng phát triển thần kinh trẻ em : suy giảm trí nhớ, khả năng tập trung.

Ung thư : PFAS như PFOA và PFOS liên quan đến ung thư gan, thận, tinh hoàn.

Ảnh hưởng sinh sản : giảm khả năng sinh sản, giảm cân nặng sơ sinh.

Suy giảm miễn dịch : giảm hiệu quả vắc-xin ở trẻ em, tăng nguy cơ nhiễm trùng.

Đặc điểm nguy hiểm là PFAS tích lũy sinh học : dần dần tích tụ trong máu, gan và các mô mỡ, với thời gian bán thải trong cơ thể 4–8 năm.

4. Quy định của EU về PFAS [5]

4.1 Trong thực phẩm (Regulation (EU) 2023/915)

Nhóm thực phẩm	PFOS (µg/kg)	PFOA (µg/kg)	Tổng 4 PFAS (µg/kg)	Ghi chú
Thịt lợn/bò/gia cầm	0,30	0,80	1,3	Bao gồm PFOS, PFOA, PFNA, PFHxS
Cá (đa số loài)	2,0	0,20	2,0	Một số loài có MLs riêng
Giáp xác & nhuyễn thể	3,0	0,70	5,0	Tính cả sò, hàu
Trứng	1,0	0,30	1,7	Áp dụng cho mọi loại trứng thương mại

Ngoài ra, EFSA (2020) thiết lập TWI (Tolerable Weekly Intake) cho tổng 4 PFAS = 4,4 ng/kg thể trọng/tuần.

5. Cách phòng tránh phơi nhiễm PFAS từ thực phẩm

Hạn chế bao bì chứa PFAS** :**

Tránh sử dụng túi bỏng ngô vi sóng, hộp thức ăn nhanh chống dầu mỡ.

Dùng hộp thủy tinh, inox hoặc giấy không tráng phủ khi lưu trữ thức ăn.

Chọn dụng cụ nấu ăn an toàn** :**

Ưu tiên chảo gang, inox, gốm sứ thay cho chảo chống dính Teflon.

Nếu dùng Teflon, tránh làm nóng quá cao hoặc để chảo trầy xước.

Nguồn nước** :**

Sử dụng máy lọc nước có than hoạt tính hoặc công nghệ RO (Reverse Osmosis) – hiệu quả cao trong loại bỏ PFAS.

Chế độ ăn** :**

Đa dạng thực phẩm, tránh phụ thuộc một nguồn thực phẩm dễ nhiễm PFAS (như cá từ vùng ô nhiễm).

Rửa sạch rau củ, gọt vỏ khi có thể.

Theo dõi thông tin an toàn thực phẩm** :**

Ở EU, Mỹ, Nhật… PFAS đã được đưa vào diện giám sát chặt.

– T/g: Ts. Vũ Đức Chiến

Viện Công nghiệp thực phẩm –

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. EUROPEAN CHEMICAL AGENCY, Per- and polyfluoroalkyl substances (PFAS),__Updated PFAS restriction proposal , Committee for Risk Assessment (RAC), Committee for Socio-economic Analysis (SEAC), Version 14, 24/6/2025.

Vaughn Barry, Andrea Winquist, Kyle Steenland, Perfluorooctanoic acid (PFOA) exposures and incident cancers among adults living near a chemical plant , Environ Health Perspect 2013 Nov-Dec; 121(11-12):1313-8.doi:0.1289/ehp.1306615.
Monireh Sadat Seyyedsalehi, Paolo Boffetta, Per- and Poly-fluoroalkyl Substances (PFAS) Exposure and Risk of Kidney, Liver, and Testicular Cancers: A Systematic Review and Meta-Analysis , Med Lav 2023 Oct 24;114(5),doi: 10.23749/mdl.v114i5.15065.
Kyle Steenland, Tony Fletcher, Cheryl R Stein, Scott M Bartell, Lyndsey Darrow, Maria-Jose Lopez-Espinosa, P Barry Ryan, David A Savitz, Review: Evolution of evidence on PFOA and health following the assessments of the C8 Science Panel , Environ Int 2020 Dec:145:106125. doi: 10.1016/j.envint.2020.106125
COMMISSION REGULATION (EU) 2023/915, of 25 April 2023 on maximum levels for certain contaminants in food and repealing Regulation (EC) No 1881/2006.