I. Giới thiệu về tinh hình sản xuất và tiêu thụ dầu thực vật trong nước

Theo trang Vietnamcredit, Việt Nam có khoảng 40 doanh nghiệp sản xuất dầu ăn , tuy nhiên phần lớn thị phần tập trung vào ba công ty lớn , bao gồm: Calofic , Tường An , và Kido – Nhà Bè , với hơn 70% thị phần (số liệu năm 2021) [4]. Sản lượng tiêu thụ dầu thực vật tinh luyện đạt 1,4 triệu tấn trong giai đoạn 2023/2024. Trong đó, tiêu thụ dầu đậu nành ước đạt 460.000 tấn. Với sản lượng dầu đầu nành sản xuất trong nước 295.000 tấn. Nguyên liệu hạt đậu nành chủ yếu được nhập khẩu từ Mỹ, Brazil và Argentina. Bên cạnh đó, Việt Nam nhập khẩu 130.000 tấn dầu đậu nành tinh luyện từ Mỹ và Argentina để đáp ứng nhu cầu. Phần còn lại, Việt Nam nhập khẩu dầu cọ tinh luyện chủ yếu từ Malaysia và Indonesia. Sản lượng dầu cọ tinh luyện nhập khẩu trong giai đoạn này ước đạt 1,050.000 tấn giai đoạn 2023/2024. Có thể nói, dầu cọ tinh luyện chiếm khoảng 70–75% tổng lượng dầu thực vật tiêu thụ trong nước do có giá thành rẻ và dễ dàng ứng dụng rộng rãi trong chế biến thực phẩm và công nghiệp phi thực phẩm [2, 3].

II. Kết quả khảo sát hiện trạng áp dụng các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật trong sản xuất dầu thực vật

Trong khuôn khổ nhiệm vụ “Nghiên cứu đánh giá hệ thống các quy chuẩn, tiêu chuẩn thực phẩm thuộc phạm vi quản lý ngành Công Thương và đề xuất giải pháp hoàn thiện để phù hợp với quy định của thế giới”, nhóm đề tài đã kết hợp với Bộ Công Thương, tiến hành khảo sát các doanh nghiệp sản xuất dầu thực vật dùng làm thực phẩm trong cả nước và thu thập ý kiến, các tiêu chuẩn cơ sở và thu thập 81 mẫu dầu thực vật từ các cơ sở sản xuất dầu thực vật trong cả nước và tiến hành phân tích các chỉ hóa, lý… Kết quả như sau:

Hiện trạng áp dụng các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật trong các cơ sở sản xuất dầu thực vật

Thông qua khảo sát tại các doanh nghiệp sản xuất dầu thực vật trong cả nước, chúng tôi nhận thấy, hiện tại vẫn chưa có 1 quy chuẩn kỹ thuật quốc gia áp dụng cho sản phẩm dầu thực vật sử dụng trong thực phẩm. Do đó các doanh nghiệp sản xuất xây dựng tiêu chuẩn cơ sở đối với sản phẩm của mình, dựa trên tiêu chuẩn xây dựng cho ngành này như Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7597:2018 – Dầu thực vật, Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12107:2017 về dầu gạo dùng làm thực phẩm, TCVN 6312:2013- Tiêu chuẩn quốc gia về dầu ô liu và dầu bã ô liu, TCVN 4832:2015 Ti êu chuẩn chung đối với các chất nhiễm bẩn và các độc tố trong thực phẩm và thức ăn chăn nuôi, QCVN 8-1:2011/BYT – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với giới hạn ô nhiễm độc tố vi nấm trong thực phẩm, QCVN 8-2:2011/BYT- Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với giới hạn ô nhiễm kim loại nặng trong thực phẩm, QCVN 8-3:2012/BYT – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với ô nhiễm vi sinh vật trong thực phẩm. Kết quả được trình bày dưới đây:

Điểm chung thường gặp nhất là chưa đề cập đến chỉ tiêu về thành phần axit béo của các loại dầu thực vật**, mức desmetylsterol, mức tocopherol và tocotrienol** trong dầu thực vật thô trong tiêu chuẩn cơ sở, tham chiếu đến phiên bản chưa cập nhật của tiêu chuẩn quốc gia (ví dụ TCVN 7597:2013 thay vì TCVN 7597:2018), hay tham chiếu Quyết định số 46/2007/QĐ‑BYT ngày 19‑12‑2007 của Bộ trưởng Bộ Y tế về việc ban hành “Quy định giới hạn tối đa ô nhiễm sinh học và hóa học trong thực phẩm đã hết hiệu lực. Theo quy định, khi các tiêu chuẩn được viện dẫn có sự thay đổi, bổ sung hoặc thay thế, thì áp dụng theo văn bản mới [1]. Ở một số đơn vị, bản công bố tiêu chuẩn cơ sở còn thiếu định nghĩa đối với các sản phẩm dầu thực vật không phổ biến. Một số kết quả kiểm nghiệm vượt quá giới hạn cho phép theo tiêu chuẩn công bố và TCVN 7597:2018 như chỉ số axit… [1]

Kiến nghị

Thông qua khảo sát chúng tôi nhận thấy sự cần thiết phải xây dựng Quy chuẩn Kỹ thuật quốc gia đối với sản phẩm dầu thực vật dùng cho thực phẩm và trước hết là với dầu tinh luyện để các cơ quan chức năng có thể quản lý sản phẩm này một cách có hiệu quả, đảm bảo sức khỏe và lợi ích người tiêu dùng.

T/g: ThS. Khuất Thị Thủy, TS. Nguyễn Mạnh Đạt, TS. Vũ Đức Chiến, ThS. Lê Văn Trọng, ThS. Đỗ Thị Thanh Huyền, ThS. Hà Thị Thu Hương – Viện Công nghiệp thực phẩm – (Dựa trên kết quả nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu đánh giá hệ thống các quy chuẩn, tiêu chuẩn thực phẩm thuộc phạm vi quản lý ngành Công Thương và đề xuất giải pháp hoàn thiện để phù hợp với quy định của thế giới”)

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Báo cáo kết quả đề tài “Nghiên cứu đánh giá hệ thống các quy chuẩn, tiêu chuẩn thực phẩm thuộc phạm vi quản lý ngành Công Thương và đề xuất giải pháp hoàn thiện để phù hợp với quy định của thế giới”.
2. USDA 2024.__“Oilseeds and Products Annual – Vietnam, VM2024-0004”

_(https://apps.fas.usda.gov/newgainapi/api/Report/DownloadReportByFileName?fileName=Oilseeds+and+Products+Annual_Hanoi_Vietnam_VM2024-0004.pdf) _

3. USDA 2025. “Oilseeds and Products Annual – Vietnam, VM2025-0011” ****

(https://apps.fas.usda.gov/newgainapi/api/Report/DownloadReportByFileName?fileName=Oilseeds+and+Products+Annual_Hanoi_Vietnam_VM2025-0011.pdf)

4. https://vietnamcredit.com.vn/news/top-largest-cooking-oil-companies-in-vietnam_14576?utm_source=chatgpt.com.